اوستا
Avesta
بنابر آنچه از نوشتارهای گوناگون دریافت میشود ، نام کتاب دینی ما زرتشتیان
<اوستا> میباشد و شگفتا که این واژه نه تنها در خود اوستا ، چه درهیچ گویش
اوستایی ، هند و ایرانی و آریایی وجود ندارد و با توجه به نزدیکی این واژه به
دیگر واژگان است که دیدگاه های گوناگونی درباره ی چم آن بوجود آمده است
که به
برخی از آنان اشاره میشود :
- گرفته شده از واژه ی < اَفِسمان > ،
Afesmaan
که خودکوتاه شده ی < پَتیمان > بوده و به چم < کلام موزون > میباشد .
- از ریشه ی < وید > ،
Vid
سانسکریت و بچم
< دانش ، آگاهی و مژده >
- از واژه ی < پَدان > ،
Padaan
به چم < آیات
پاک >
- از دو بخش < اَ >،
A
که نشان نفی است
و واژه ی < وِستا > ،
Vestaa بچم <
دانسته و آشکار > که روی هم آنرا ناشناخته ای که آشکار و شناخته شده است دانسته اند .
- از واژه ی < اَپستاک > ،
Apestaak
که برخی به چم <
پایه ، بنیاد و متن اصلی > ، برخی بچم < ایستادن > و دیگرانی بچم < ستودن >
دانسته اند .
همان گونه که گفته شد ، درباره ی خود این واژه ، سخن ها فراوان است ، از آن جمله
: < کتاب مقدس > ، < کتاب راهنما > < راه زندگی > و ... ، به هر روی ،
در این باره سخن را
کوتاه می کنیم .
آنچه که به نام < زند اوستا > گفته میشود ، شرح و تفسیری است بر اوستا
بزبان پهلوی ، از برای آنکه اوستا و فهم آن که دشوار بوده است ، قابل فهم بشود
و همچنین < پازند > شرح و تفسیری است بر زند با واژگان ساده تر فارسی .
نیاز به گفتن است که واژه ی < اوستا > از دوران ساسانیان به کار رفته است و
اینکه در پیش از آنان (ساسانیان) نام کتاب دینی زرتشتیان چه نام داشته است
، نا مشخص است .
در مورد اوستا شناسی در دوره ی امروزی نیز باید گفت که تا 230 سال پیش ، به
جز خود زرتشتیان ، درجهان کسی اوستا را نمیشناخت تا آنکه خاور شناس فرانسوی
< آبراهام آنکتیل دوپرون > نخستین برگردان اوستا را به فرانسه انجام داد و
با این کار اوستا و آیین زرتشت در جهان شناخته شد ، که این کار شدنی نبود مگر
با ایستادگی ها و پافشاری های این مرد بزرگ (آنکتیل) در برابر بسا سختی ها
.
با استناد به کتاب دینکرد ، اوستا دارای 21 نسک میباشد که آن را به سه بخش
کلی تقسیم کرده است ، بدین گونه :
1.نسک های < گاسانیک > : مربوط به گات ها و در برگیرنده ی نسک های :
< ستوت یَشت > ،
stotyasht
( بیست و یک :
شماره ی ترتیبی نسک براساس 21 نسک)
< سوتکو > ،
sootkar
( یک )
< وَرشت مانسَر > ،
varsht maansar
( دو )
< بَغ > ،
bagh
( سه )
< وَشتک > ،
vashtag
( یازده )
< ها دُ خت > ،
haa
dokht
( بیست )
< سپند > ،
spend
( سیزده )
2.نسک های < هاتر مانسریک > : مربوط به مانتراها و ستایش ها و در برگیرنده ی نسک های
زیر
:
< دامدات > ،
daamdaat
( چهار )
< ناتر > ،
naatar
( پنج )
< پاجَک > ،
paajak
( شش )
< رَتو دات ا َ ئیتیگ > ،
ratoo
daat a
eetig
( هفت )
< بَریش > ،
barish ( هشت )
< کش کیسرُبو >
kash
kis
roboo
( نه )
< ویشتاسب ساستو > ،
vishtaasb saastoo
( ده )
3. نسک های < داتیک > : مربوط به قوانین
و احکام و
در بر گیرنده ی نسک های :
< نیکاتوم > ،
nikaatoom
( پانزده )
< گنبا سَرنی جَت > ،
ganbaa sarni jat
( شانزده )
< هوسپارَم > ،
hoospaaram
( هفده )
< سَکاتوم > ،
sakaatoom
( هجده )
< وَندیداد > ،
vandidaad ; vidivdaat
( نوزده )
< چیترادات > ،
chitraa
daat
( دوازده )
< بَغان یَشت > ،
baghaan yasht
( چهارده )
اوستایی که هم اکنون در دست ماست ، دارای پنج بخش به نام های زیر میباشد :
< یسنا >،
yasnaa
< ویسپَرَد >،
visparad
< یشتها > ،
yashthaa
< خورده اوستا > ،
khorde avestaa
< وندیداد > ،
vandidaad
.
بخش های پنج گانه ی اوستا به جز گات ها به نام اوستا ی متأخر معروفند که سخنی
کوتاه درباره ی هر یک از این بخش ها می آوریم .
1. < یَسنا > ،
yasnaa
: دارای هفتاد و دو هات ( فصل ) میباشد که < گات ها > ، سروده های خود اشو
زرتشت نیز در میان این هات ها قرار دارد و عبارت است از : از هات بیست و هشت
تا سی و چهار ، از هات چهل و سه تا پنجاه و یک و هات پنجاه و سه که روی هم میشود هفده هات ، که این بخش هفده هاتی ، چه از دید گفتار و چه آهنگ و زبان و گویش ، با دیگر بخش های اوستا متفاوت است .
خود واژه ی < یَسنا > از ریشه ی < یَز > ،
yaz
بوده و آن را به چم < ستایش کردن ، یاد کردن ، تکریم ، عبادت ، و
همچنین جشن > دانسته اند و به متنهایی گفته میشود که از سوی موبدان در آیین
های دینی خوانده میشود و آنرا در بر گیرنده ی نسک های < ستوت یشت ، بَکو ،
ها دُخت و بَغان یشت > میدانند .
2. < ویسپرِ د > ،
vispared
: خود واژه تشکیل شده از دو واژه ی < ویسپَه > ،
vispa
و < رَتو > ،
ratoo
میباشد که روی هم بچم همه ی ردان (سروران) دانسته اند که در برگیرنده ی
ستایش و درود برای هر یک از آفریدگان نیک اهورا مزدا میباشد ؛ همان ردان و
سروران از میان مخلوقات و موجودات .
این بخش دارای 24 ( به باوری 23 ) فصل میباشد که هر کدام < کرده > نام دارد
.
در واقع ویسپرد کتاب جداگانه ای نیست و چیزهایی است که در یسناها داریم و
مشترکات زیادی با هم دارند ( به جز گاتها در یسناها ) .
3. < وندیداد یا ویدِ ودات >،
videvdaat or vandidaad
: چم خود واژه را <داد دیوستیز> و یا < قانون ضددیو > دانسته اند که در
برگیرنده ی قوانین و احکامی است در باره ی دیوان و حتی طهارت و کفارات و
همچنین در برگیرنده ی افسانه های اسطوره ای چه به هر روی هیچ بخش آن ، ارتباطی
با سخنان و کیش زرتشت نداشته و در بسیاری جاها بر خلاف آن میباشد .
هر بخش از وندیداد را < فرگرد > گویند و در بر گیرنده ی بیست و دو فرگرد
میباشد .
4. < یَشت ها > ،
Yasht
: دارای بیست و یک بخش
بوده که هر بخش را <یَشت> مینامند و پس از گاتها ، دلکش ترین بخش اوستا را در
برمیگیرد ولی از دید باوری ، با باور گاتها متفاوت است و تاثیرباورهای
باستانی ایران (پیش از زرتشت) دراین بخش نمایان است .
بیست و یک بخش یشتها به قرار زیر میباشد :
هرمزد یشت ، هَفتَن یشت ، اردیبهشت یشت ، خورداد یشت ، آبان یشت ، خورشید یشت
، ماه یشت ، تِشتر (تیر) یشت ، گوش (درواسپ) یشت ، مهر یشت ، سروش یشت ، رَشن
یشت ، فروردین یشت ، بهرام یشت ، رام یشت ، دین یشت ، ا َرد یشت ، اشتاد یشت
، زامیاد یشت ، هوم یشت و وَنَد یشت .
5. < خورده اوستا > ،
Khortak Avestaak
: این بخش را نمیتوان
قسمتی از اوستا دانست ، بلکه تنها مجموعه ای است برگزیده از چهاربخش دیگر
اوستا که دربرگیرنده ی نیایش های گوناگون ، از جمله نیایش های مرسوم روزانه
می باشد و گردآوری آن را را بدست موبدی به نام < آدُرباد > پسر < ماراسپند >
و در دوره ی پادشاهی شاپور دوم (379
- 310
پ.ی.م) میدانند ، همچنین زبان آن اوستایی نبوده و به < پازند > میباشد .
این بخش دربرگیرنده ی دو نماز < اَشِم وُهو > و < یَتا اَهو > و همچنین
آفرینگان ها ، نیایش های پنج گانه و دیگر نیایش ها میباشد .
الفبای اوستایی
برگزیده ای از بخش های چندگانه
ی اوستا
اوستای کشتی (
نوشتار
- گفتار
بزبان زرتشتی )
نماز اشِم
وُهو
نماز یتا اهو
پیمان کیش زرتشتی
برگزیده
ای ازدیگربخشها
