جشن ها ، آیین ها و باورها ؛ اردیبهشت ماه و خورداد ماه

< جشن اَردی بهشتگان > ؛ روز اَردی بهشت از ماه اَردی بهشت - دو اَردی بهشت ماه

واژه ی  < اَردی بهشت > از واژه ی اوستایی < اَشه وَ هیشته > ، asha vahishta و به چم بهترین اَشویی و راستی و قانون و نظم طبیعی گرفته شده است .
امشا سپند اردی بهشت ، که دومین امشا سپندان باشد ، در جهان مینوی ، نشان پاکی و راستی و نظم کیهانی است و درجهان خاکی نگاهبان آتش است ، که همانا این آتش ، همان راستی و قانون اَشا میباشد ، چنانچه در جایی از اوستا اهریمن فریاد بر می آورد : " زرتشت مرا بسوزانید با اَشه و هیشته و از زمین براند . "
به هر روی جشن اردی بهشتگان ، دومین جشن از سری جشن های هم زمانی نام روز و ماه می باشد که در چنین  روزی  خجسته ، زرتشتیان به آتشکده ها یا آدریان رفته و با خواندن <اردی بهشت یشت > به ستایش و نیایش اهورا مزدا می پردازند ، همچنین این جشن را از سری جشنهای آتش میدانند .

< گاهنبار میدیو زرم گاه > ؛ روز خور تا روز دی از ماه اردی  بهشت  -  ده تا چهارده  اردی بهشت  ماه

این گاهنبار، نخستین از گاهنبارهای شش گانه ی سال میباشد که بنا بر باوری کهن این نخستین گاهنبار، هنگام آفرینش آسمان است .
در پیش گفتار این بخش ، از چگونگی برگزاری گاهنبار ها سخن به میان آمده است .
واژه ی < میدیوزرم > ازدو واژه ی اوستایی < مَئیدیو > ،  maeidiyo به چم میان و واژه ی < زَرِمیَه > ،   zaremiya به چم بهار ساخته شده ، که روی هم میشود < میان بهار > و هنگام آن بدانگاه باشد که زمین سبز و خرم شده ، گیاهان رشد کرده و کشاورزی رونق میگیرد یا بهتر، بهنگام برداشت خرمن و درو کردن غلاتی چون گندم و جو .
بدین روی زرتشتیان چنین هنگامی را گرامی داشته و به شادی و شادمانی می پردازند .

< جشن خورداد گان > ؛ روز خورداد از ماه خورداد - چهار خورداد ماه

واژه ی < خورداد > از واژه ی اوستایی < هَئوروَ > ، haoorva بچم کمال و رسایی و پسوند < تات > ، Taat  که دلالت بر اسم مصدر مونث دارد ساخته شده است .
امشا سپند خورداد که پنجمین از امشا سپندان باشد ، بر روی زمین ایزد نگهبان آب است ، ازهمین روی در گذشته در چنین روزی بدن را شستشو میدادند ، به کنار دریاها و رودخانه ها رفته و با شادمانی به ستایش خدای جان و خرد می پرداختند .
امروزه زرتشتیان ای جشن را با بر پایی نیایش به سوی اهورامزدا در نیایشگاه ها و سالن ها ، با شادمانی سپری میکنند .

< آیین نیایشگاه ستی پیر > ؛ روز اُشتاد از ماه خورداد - بیست و چهار خورداد ماه

نیایشگاه < ستی پیر > ،seti pir  در نزدیکی < مریم آباد> یزد قرار دارد و سرگذشت آن چنین شناخته شده است که مردی زرتشتی برای زیارت حضرت رضا از یزد قصد توس میکند که در راه وی را به جرم گبری بودن گرفته و زندانی میکنند ، وی در زندان در حال نیایش و درخواست یاری از خداوند به خواب رفته و در خواب پیری به وی خبر از آزادی میدهد و از او میخواهد در ازای آزادی اش ، در آنجایی که شب پیش را گذرانیده ، بنایی برای  مزار وی بر پا سازد ، که مرد نیز فردای آزادیش چنین میکند .
این جایگاه ، بنایی قلعه ای شکل بوده و اکنون نیز نشانه هایی از چهار برج آن به جای مانده و امروزه نیز زرتشتیان ِ آن محل در چنین روزی در این جایگاه گرد هم آمده وآن روز را با شادمانی به درگاه اهورامزدا ستایش میکنند .

< آیین نیایشگاه پیر سبز ، چک چک > ؛ روز اُشتاد تا روزاَنارام ازماه خورداد - بیست و چهارتا بیست و هشت خورداد ماه

نیایشگاه < پیر سبز > ، معروف به < چَک چَکو > ،chak chakoo در 68 - 65  کیلومتری  یزد و نزدیکی شریف آباد قرار گرفته .
بنا بر باوری این جایگاه ، پناهگاهی بوده است برای < حیات بانو > از شاهزادگان ساسانی که پس ازفرو پاشی ساسانیان برای امان ماندن ازدست مهاجمان ، بدین جا گریخته و همین جا جان میسپارد و سالیان بعد ، چوپانی که گله ی خود را گم کرده بوده ، خسته بدین جایگاه میرسد ، از صخره های این کوه که آب چک چک میریخته ، آبی خورده و از خستگی به خواب میرود ، در خواب به سپارس حیات بانو، برای مزا روی این زیارتگاه را بنا می نهد .
از آنجایی که پیر سبز در شیب تندی قرار دارد ، در دامنه ی  کوه از سوی خیر اندیشان زرتشتی بناهایی با نام <خیله> ساخته شده که در این چند روز مردم آن محل و دیگر شهرها ، درآنجا گرد هم آمده ، نیایش میکنند و با نواختن ساز، به شادمانی در کنار یکدیگر می پردازند .

< پرسه همگانی > ؛ روز اورمزد ازماتیر - بیست و نه خوردادماه

< پرسه > به چم احوال پرسی و یا به دیدار کسی ( بیماری ) رفتن است ، ولی آنچه در میان زرتشتیان درمورد پرسه شناخته شده ، برگزاری آیینی است برای یاد و روان درگذشتگان ، بدین گونه که درچنین روزی ، زرتشتیان در تالارآدُریان شهر خود گرد هم آمده و یاد و خاطره ی درگذشتگان را گرامی میدارند و گاهی به آرامگاه ها سری میزنند .
دراین مراسم نیز همچو دیگر آیین های دینی ، سفره ای گسترده میشود و روی آن خوراکی های گوناگونی قرار میگیرد که در این روز، ظرفی از نبات و ظرفی از مخلوط پودر قهوه ، آرد نخود ، پودر قند و پودرهل نیز بر کنار سفره قرار می دهند .
در برخی استانها این آیین از بامداد آنروز، در خانه ی کسانی که به تازگی وجود جسمانی کسی را از دست داده اند برگزار میشود .
بنا برباور ی باستانی ، این روز از برای یاد بود کشته شدگان جنگ ایران توران در دوران منوچهر شاه پیشدادی بوده است و امروزه نیز چنین باوری به جا مانده و بسط پیدا کرده است . ازاین آیین های ِ یادبودِ  درگذشتگان ، سه مورد دیگرهم داریم : یکی روز فرودُگ ، دیگری یادبود و بزرگداشت زرتشت در روز جان سپاری وی و دیگری در ماه اسفند میباشد ، که به هریک در جای خود پرداخته شده است .